Het Zorginstituut Nederland adviseert om het alzheimermedicijn lecanemab (Leqembi) niet op te nemen in het basispakket. Alzheimercentrum Amsterdam is het niet eens met dit advies. Volgens het centrum betekent dit besluit dat Nederlandse patiënten voorlopig geen toegang krijgen tot een behandeling die de ziekte van Alzheimer aantoonbaar kan vertragen.

Lecanemab is, net als donanemab, een van de eerste middelen die ingrijpt op het ziekteproces van alzheimer. In grote klinische studies werd bij mensen met vroege alzheimer een gemiddelde vertraging van de cognitieve achteruitgang van ongeveer 30% gezien over anderhalf jaar. Omgerekend betekent dit dat patiënten gemiddeld zes maanden langer zelfstandig kunnen functioneren. In Nederland komen naar schatting 10.000 tot 15.000 mensen met milde cognitieve stoornissen of vroege alzheimer in aanmerking voor behandeling.

“Het is geen wondermiddel,” zegt Jort Vijverberg, directeur van Alzheimercentrum Amsterdam. “Maar het is wel een belangrijke eerste stap. Voor het eerst hebben we een behandeling die het ziekteproces beïnvloedt met ook klinisch effect. Dat verandert het perspectief op alzheimer: van een aandoening waar we alleen symptomen bestrijden, naar een ziekte die we kunnen behandelen en mogelijk in de toekomst nog beter kunnen remmen.”

Zorgvuldige selectie en monitoring noodzakelijk

Zoals bij veel nieuwe geneesmiddelen zijn er kosten en risico’s. Bijwerkingen zoals hersenzwelling of kleine bloedingen (ARIA) komen voor en vragen om zorgvuldige selectie en monitoring. In de meeste gevallen verlopen deze bijwerkingen zonder klachten, en met duidelijke richtlijnen en ervaring zijn ze goed te volgen en voorkomen.

Volgens Alzheimercentrum Amsterdam hoort die afweging in de spreekkamer plaats te vinden. “Patiënten moeten samen met hun arts en naasten kunnen beslissen of zij deze behandeling willen proberen, op basis van eerlijke informatie over baten en risico’s”, aldus Vijverberg. “Als we deze mogelijkheid bij voorbaat uitsluiten, ontzeggen we mensen een keuze.”

Nederland dreigt achterop te raken

Patiënten in onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, China en Japan worden al met deze medicatie behandeld. In landen als Duitsland en Oostenrijk wordt lecanemab inmiddels gegeven. Toegang tot nieuwe behandelingen is volgens het centrum niet alleen van belang voor huidige patiënten, maar ook om in Nederland expertise en infrastructuur op te bouwen en verdere innovatie mogelijk te maken. Je kunt het vergelijken met de introductie van de eerste MS-medicijnen ruim twintig jaar geleden: beperkt effectief en kostbaar, maar het begin van een nieuwe behandelpraktijk die sindsdien sterk is doorontwikkeld.

Alzheimer treft momenteel meer dan 200.000 mensen in Nederland. Dat aantal zal naar verwachting verdubbelen richting 2050. “Juist daarom moeten we zorgvuldig, maar ook vooruitkijkend besluiten nemen,” zegt Vijverberg. “Nederlandse patiënten mogen niet buitenspel komen te staan bij nieuwe behandelontwikkelingen. Dit is het moment om een volgende stap te zetten.”

Onderzoek gaat onverminderd door

Tegelijkertijd gaat het onderzoek naar nieuwe behandelingen onverminderd door. Bij Alzheimercentrum Amsterdam lopen meerdere studies naar nieuwe medicijnen en combinatietherapieën, en werken onderzoekers aan betere diagnostiek en gepersonaliseerde behandelstrategieën. “Dit advies verandert niets aan onze inzet,” zegt Vijverberg. “We blijven alles doen wat in onze macht ligt om alzheimer beter behandelbaar te maken. Elke studie brengt ons dichter bij effectievere en veiligere therapieën. Voor patiënten en hun naasten blijft er reden om vooruit te kijken.”